عبد الله بن حسن ، بزرگ زيديان هم يكى از خطرناك‌ترين علويان براى خلافت ابو جعفر منصور بود و ابو حنيفه از شاگردان وى بود . « 1 » گرفتارى عبد اللّه بن حسن و خانواده‌اش و زندانىشدن آنان و ظلم و ستم و آزارى كه ديدند ، عواطف ابو حنيفه را نسبت به علويان و خشم او را بر منصور برانگيخت ، به‌ويژه اين‌كه ابو حنيفه روابطى محكم و دوستانه با عبد اللّه بن حسن داشت . « 2 » ابو حنيفه نسبت به خلافت منصور موضعى خصمانه گرفت . اين خصومت ، گاهى شكل مبارزهء سلبى و گاهى صورت مبارزهء ايجابى داشت . شكل منفى و سلبى آن در انتقاد دايم او از عباسيان و نقد سياست آنان در خلال تدريسش و انتقاد او بر امور قضايى آنان و نيز ردّ خدمت به دولت عباسى بود . ازاين‌رو ، خشم منصور را عليه خود برانگيخت . « 3 » اما شكل مبارزه ايجابى او در موضع استوارش نسبت به قيام‌هاى نفس زكيه و ابراهيم بود كه در فصل دوم اين بخش اين موضوع را بررسى كرديم . « 4 » اكنون جا دارد بپرسيم آيا موضع ابو حنيفه نسبت به علويان در اثر تشيع و پاىبندى وى به تعاليم آن بود يا اين‌كه تمايل او به خاندان علوى ، وى را به اين موضع‌گيرى كشاند و يا اين‌كه ابراز احساسات او براى علويان ، صرفا در برابر ظلم‌هايى بود كه عباسيان به ايشان روا مىداشتند ؟ نظر ما اين است كه ابو حنيفه از شيعيان نبود و اظهار تشيع نكرد ، اما با علويان نرمش و دوستى داشت و ائمهء آنان را به سبب جايگاه والايى كه نزد مسلمانان داشتند و به ديانت و پرهيزگارى و فقه مشهور بودند ، مىستود ، و بهترين عالم فقيه آن است كه عالمان فقيه ديگر را قدر بداند . افزون بر اين ، علويان منسوب به آل پيغمبر بودند . هم‌چنين ابو حنيفه مرثيه‌سراى علويان بود ؛ چرا كه تحت فشار ظلم عباسيان قرار گرفته بودند . بهترين دليل ما براى ادعاى سنى بودن ابو حنيفه ، نظر او درباره ابو بكر و عمر است . او

--> ( 1 ) . عبد اللّه بن حسن ده سال از ابو حنيفه مسن‌تر بود ؛ چون او در سال 70 و ابو حنيفه در سال 80 ق متولد شده بود . ( 2 ) . تاريخ طبرى ، ج 6 ، ص 183 / مسعودى ، مروج الذهب ، ج 3 ، ص 360 . ( 3 ) . شرباصى ، الائمة الاربعة ، ص 54 . ( 4 ) . اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 361 .